0
Текст 122.000
12.000
χabár mocʼór qӀʼ˳ébosdub. ʕalí ʕajšátlirak šijtʼámmul áʟmul
χabár məcʼór qʼˤʷébostub || ʕalʲí ʕajʃálʲlʲərakʰ | ʃijtʼámmulʲ áʟʰmulʲ |||
Рассказ двенадцатый. Как к Али-Айшат пришли черти
χabar
mocʼor
qӀʼ˳ebosdub
ʕali
ʕajšatlirak
šijtʼammul
aʟmul
χabar
mocʼor
qӀʼ˳e
-bos
-du
-b
ʕali+
ʕajšat
-li
-ra
-k
šijtʼam
-mul
aʟ
-mul
story
ten
two
-ORD1
-ATR
-3
Ali
Ajshat
-OBL
-CONT
-LAT
devil
-PL(NOM)
NPL.come
-NMLZ
3
2
3
7.120
12.001
os ʕalí ʕajšát érdili, jámurmin qӀʼ˳éwu lo íwdili, os ʕabdúl mutʼállip, os ʕabdúl qʼahír.
ˀos ʕalʲí ʕajʃátʰ érdəlʲi || jámurməN qʼˤʷéwu lʲo íwdəlʲi || ˀos ʕabdúlʲ mutʼalʲlʲíb || ˀos ʕabdúlʲ qʼaɦír |||
1. Жила-была Али-Айшат, и было у нее два сына, один Абдул Муталиб, другой Абдул Кагир.
os
ʕali
ʕajšat
erdili,
jamurmin
qӀʼ˳ewu
lo
iwdili,
os
ʕabdul
mutʼallip,
os
ʕabdul
qʼahir.
os
ʕali+
ʕajšat
e‹r›di
-li
jamu
-r
-mi
-n
qӀʼ˳e
-wu
lo
i‹w›di
-li
os
ʕabdul+
mutʼallip
os
ʕabdul+
qʼahir
one
Ali
Ajshat(NOM)
‹2›be.PF
-EVID
that
-2
-OBL
-GEN
two
-1.R
lad(NOM)
‹1›be.PF
-EVID
one
Abdul
Mutallib(NOM)
one
Abdul
Qahir(NOM)
2
1
1
1
14.500
12.002
jémim ébdili lap ɬ̄áӀmat̄ib adámtil.
jéməm ébdəlʲi | lʲapʰ ɬáˤːmətːəb ʔadámtʰilʲ |||
2. Они были очень богатые люди.
jemim
ebdili
lap
ɬ̄aӀmat̄ib
adamtil.
jemim
e‹b›di
-li
lap
ɬ̄aӀma
-t̄
-ib
adam
-til
that.PL(NOM)
‹HPL›be.PF
-EVID
very
be.rich
-ATR
-ATR.PL
person
-PL
8
17.851
12.003
jámurmin édili ɬibíjbu qʼilí kamárt̄ut uχ.
jámərmən édəlʲi | ɬibíjbə qʼəlʲí kʰəmártːətʰ ʔuχ |||
3. Поле у нее засеивалось тридцатью мерами зерна.
jamurmin
edili
ɬibijbu
qʼili
kamart̄ut
uχ.
jamu
-r
-mi
-n
edi
-li
ɬib
-ijbu
qʼili
kam
-ar
-t̄u
-t
uχ
that
-2
-OBL
-GEN
4.be.PF
-EVID
three
-3.EMPH
measure(NOM)
throw
-SAY.IPF
-ATR
-4
field(NOM)
3
4
21.686
12.004
jámut as zaħmát édili adám ítʼukulla.
jámətʰ ʔas zaħmátʰ édəlʲ(i) ʔaˤʲdáˤʲm ʔítʼəkʰulʲlʲa |||
4. Обработать его было трудно, так как помощников у них не было.
jamut
as
zaħmat
edili
adam
itʼukulla.
jamu
-t
a
-s
zaħmat
edi
-li
adam
i
-tʼu
-kul
-l
-a
that
-4
4.do
-INF
labour(NOM)?
be.PF
-EVID
person(NOM)
4.be
-NEG
-NMLZ
-OBL
-IN(ESS)
4
8
24.668
12.005
jámut uχ éɬ̄as χӀeréš s̄̌umíj daqӀáli, qӀʼ˳etʼu lówu χír uwli.
jámət ʔuχ éɬːas | χˤəréʃ ʃːumíj daqʰˤálʲi | qʼˤʷétʼu lʲówu χír ùːlʲi |||
5. Пошла Али-Айшат со своими сыновьями вниз по реке на жатву.
jamut
uχ
eɬ̄as
χӀereš
s̄̌umij
daqӀali,
qӀʼ˳etʼu
lowu
χir
uwli.
jamu
-t
uχ
eɬ̄a
-s
χӀere
-š
s̄̌umij
da
-qӀa
-li
qӀʼ˳e
-tʼu
lo
-wu
χir+
uw
-li
that
-4
field(NOM)
4.lay
-INF
Archi
-EL
downstream
2
-come.PF
-EVID
two
-1.R
lad(NOM)
-and
bring
1.DO.PF
-EVID
4
4
1
30.049
12.006
éɬ̄uli jámut uχ, χat̄áqʼmi čʼem, márgi čʼem kélkan.
ʔéɬːulʲi jámutʰ ʔuχ | χatːáqʼmə ʧʼèm, máˤʲrgi ʧʼèm kʰélʲkʰan |||
6. Убирали они поле вплоть до сумерек.
eɬ̄uli
jamut
uχ,
χat̄aqʼmi
čʼem,
margi
čʼem
kelkan.
eɬ̄
-u
-li
jamu
-t
uχ
χat̄aqʼmi+
čʼem
margi+
čʼem
ke
-l
-kan
4.lay
-PF
-EVID
that
-4
field(NOM)
evening+
time(NOM)
dusk+
time(NOM)
become
-INF
-TEMP5
4
4
4
34.500
12.007
jémim lóburu duχáj óbqӀali, érχ̄uli ínžaru.
jéməm lʲóbur(u) duχáj óbqʰˤalʲi | ʔérχːulʲ(i) ʔíːnʲʒəru |||
7. Тогда сыновья пошли назад, а она осталась.
jemim
loburu
duχaj
obqӀali,
erχ̄uli
inžaru.
jemim
lobur
-u
duχaj
o‹b›qӀa
-li
e‹r›χ̄u
-li
inž
-aru
that.PL
lad.PL(NOM)
-and
upstream
‹HPL›go.PF
-CVB
‹2›stay.PF
-EVID
LOGOPH
-2.R(NOM)
(1)
38.695
12.008
jámur qʼárdili játma dóɬuma, qӀʼabáqӀʼurčen dī́qʼu árši.
jámur qʼárdəlʲ(i) játʰmə | dóɬuma || qʼˤaˤbˤáˤqʼˤurʧʰen díːqʼə ʔáːrʃi |||
8. Она сидела в верхнем хлеву для баранов и варила похлебку из муки.
jamur
qʼardili
jatma
doɬuma,
qӀʼabaqӀʼurčen
dīqʼu
arši.
jamu
-r
qʼa‹r›di
-li
jat
-ma
doɬum
-a
qӀʼabaqӀʼur
-če
-n
dīqʼ
-u
a
-r
-ši
that
-2(NOM)
‹2›sit.down.PF
-EVID
on
-IN(ESS)
cowshed
-IN(ESS)
dumplings
-OBL.PL
-GEN
soup(NOM)
-and
4.do
-IPF
-CVB
3
NPL
4
43.479
12.009
qʼárdimak ját̄ik baqӀáli šijtʼámmulčen áӀri.
qʼárdəməkʰ játːikʰ | bˤaˤqːˤáˤrʃ(i) ʃijtʼámməlʲʧʰen ʔˤaˤrˤíˤ |||
9. К ней в верхний хлев пришла толпа чертей.
qʼardimak
jat̄ik
baqӀali
šijtʼammulčen
aӀri.
qʼa‹r›di
-ma
-k
jat̄ik
ba
-qӀa
-li
šijtʼam
-mul
-če
-n
aӀri
‹2›sit.down.PF
-CVB.LOC
-LAT
on.top
-LAT
3
-come.PF
-EVID
devil
-PL
-OBL.PL
-GEN
troop
3
3
47.338
12.010
jámurmi, ʟʼinčʼás̄ érχdili, s̄itír ábčuli.
jámərmə | ʟʼinʧʼásː èrχtəlʲ(i) | sitʰír àbʧʰulʲi |||
10. Она испугалась и накинула крючок.
jamurmi,
ʟʼinčʼas̄
erχdili,
s̄itir
abčuli.
jamu
-r
-mi
ʟʼinčʼas̄
e‹r›χ
-di
-li
s̄itir
a‹b›č
-u
-li
that
-2
-OBL(ERG)
afraid
‹2›BURN
-PF
-CVB
hook(NOM)
‹3›carry.out
-PF
-EVID
3
50.595
12.011
“ʕalí ʕajšát, daʟʼ dábɬa”,— bòli.
“ʕalʲí ʕajʃátʰ | daˤʲʟʼ dáˤʲbɬə | bòlʲi |||
12. «Али-Айшат, открой дверь»,— сказали черти.
“ʕali
ʕajšat,
daʟʼ
dabɬa”,—
boli.
ʕali+
ʕajšat
daʟʼ
dabɬa
bo
-li
Ali
Ajshat(NOM)
door(NOM)
open.IMP
say.PF
-EVID
2
4
53.146
12.012
“dábɬṑtʼu”,— bóli.
dáˤʲbɬòːtʼə | bólʲi |||
12. «Не открою».
“dabɬōtʼu”,—
boli.
dabɬ
-ō
-tʼu
bo
-li
open
-POT.NEG
-NEG
say.PF
-EVID
54.746
12.013
ábt̄ili mac, šijtʼámmulčen ɬ̄anná daʟʼ dábɬuli.
ʔábtːəlʲ(i) maʦʰ | ʃijtʰámməlʲʧʰen ɬːənná daʟʼ dábɬulʲi |||
13. Тут чертовка просунула язык в щель и открыла дверь.
abt̄ili
mac,
šijtʼammulčen
ɬ̄anna
daʟʼ
dabɬuli.
a‹b›t̄i
-li
mac
šijtʼam
-mul
-če
-n
ɬ̄anna
daʟʼ
dabɬu
-li
‹3›let.PF
-CVB
tongue(NOM)
devil
-PL
-OBL.PL
-GEN
woman.OBL(ERG)
door(NOM)
open.PF
-EVID
3
3
2
4
58.835
12.014
“ʕalí ʕajšát,— bóli,— lo as čʼéba”,— bóli.
ʕalʲí ʕajʃátʰ | bòlʲi || lʲó ʔàs ʧʼéba | bòlʲi |||
14. «Али-Айшат, пойдем принимать роды»,— сказали черти.
“ʕali
ʕajšat,—
boli,—
lo
as
čʼeba”,—
boli.
ʕali+
ʕajšat
bo
-li
lo
a
-s
čʼeba
bo
-li
Ali
Ajshat(NOM)
say.PF
-EVID
child(NOM)
4.do
-INF
let's.go
say.PF
-EVID
2
4
62.079
12.015
órqӀali jámur, jémimmij órkali, šijtʼámmulčen ɬ̄annás lo as.
ʔórqʰˤəlʲi jámur | jémimmij ʔórkʰalʲi || ʃijtʼamməlʲʧʰen ɬːənnás lʲo ʔas |||
15. И они повели ее принимать роды у одной чертовки.
orqӀali
jamur,
jemimmij
orkali,
šijtʼammulčen
ɬ̄annas
lo
as.
o‹r›qӀa
-li
jamu
-r
jemim
-mij
o‹r›ka
-li
šijtʼam
-mul
-če
-n
ɬ̄anna
-s
lo
a
-s
‹2›go.PF
-EVID
that
-2
that.PL
-OBL.PL(ERG)
‹2›take.away.PF
-CVB
devil
-PL
-OBL.PL
-GEN
woman.OBL
-DAT
child(NOM)
4.do
-INF
3
2
4
67.221
12.016
“meʟlét̄ut uwémčʼiš, wit tálaħ,— bóli,— ɬ̄ennét̄ut uwémčʼiš, bólo tálaħ”,— bòli.
məʟːétːutʰ ʔuwémʧʼiʃ | wit tálʲaħ bòlʲi || ɬːennétːətʰ ʔuwémʧʼiʃ | bolʲó tʰálʲaħ bòlʲi |||
16. «Если будет мальчик, твое счастье,— сказали черти,— если девочка, наше счастье».
“meʟlet̄ut
uwemčʼiš,
wit
talaħ,—
boli,—
ɬ̄ennet̄ut
uwemčʼiš,
bolo
talaħ”,—
boli.
meʟle
-t̄u
-t
uw
-emčʼiš
wit
talaħ
bo
-li
ɬ̄enne
-t̄u
-t
uw
-emčʼiš
b
-olo
talaħ
bo
-li
male
-ATR
-4
4.do.PF
-COND
you.sg.GEN
luck(NOM)
say.PF
-EVID
female
-ATR
-4
4.do.PF
-COND
3
-we.EXCL.GEN
luck(NOM)
say.PF
-EVID
3
4
3
72.876
12.017
“bismílla”,— bòli, át̄ili kul, úwli meʟlét̄ut lo.
“bismílʲlʲa bòlʲi | ʔátːəlʲ(i) kʰulʲ | úwlʲi məʟʰétːutʰ lʲo |||
17. Помолившись, она приняла роды, оказался мальчик.
“bismilla”,—
boli,
at̄ili
kul,
uwli
meʟlet̄ut
lo.
bismilla
bo
-li
at̄i
-li
kul
uw
-li
meʟle
-t̄u
-t
lo
in.the.name.of.god
say.PF
-CVB
4.let.PF
-EVID
hand(NOM)
4.do.PF
-EVID
male
-ATR
-4
child(NOM)
4
4
76.985
12.018
“ʕalí ʕajšát,— bòli,— kummúl kummús qʼádqʼ˳i”,— bòli.
ʕalʲí ʕajʃás bòlʲi, | kʰummúlʲ kʰummús qʼádʁʷə bòli |||
18. «Али-Айшат, сядь поешь»,— сказали черти.
“ʕali
ʕajšat,—
boli,—
kummul
kummus
qʼadqʼ˳i”,—
boli.
ʕali+
ʕajšat
bo
-li
kummul
kummu
-s
qʼa‹d›qʼ˳i
bo
-li
Ali
Ajshat(NOM)
say.PF
-EVID
food(NOM)
eat
-INF
‹2›sit.down(IMP)
say.PF
-EVID
2
4
81.082
12.019
jámur qʼárdili.
jámər qʼárdəlʲi |||
19-20. Она села, и ей подали бараний кал, кости, грибы.
jamur
qʼardili.
jamu
-r
qʼa‹r›di
-li
that
-2
‹2›sit.down.PF
-EVID
82.755
12.020
jámurmis éɬ̄uli kʼurčʼúm, lékdu, dógilin qʼ˳íkdu.
jámərməs éɬːulʲ(i) kʼurʧʼúm | lʲékʰtu | dógəlʲən qʼʷíkʰʲtu |||
jamurmis
eɬ̄uli
kʼurčʼum,
lekdu,
dogilin
qʼ˳ikdu.
jamu
-r
-mi
-s
eɬ̄
-u
-li
kʼurčʼ
-um
lek
-du
dogi
-li
-n
qʼ˳ik
-du
that
-2
-OBL
-DAT
NPL.lay
-PF
-EVID
sheep.dung
-PL(NOM)
bone
-PL(NOM)
donkey
-OBL
-GEN
mushroom
-PL
4
4
3
(4)
86.958
12.021
jámurmi: “kunné”,— bóli.
jámurmə kʰunné bòli |||
21-22. Она засунула все это за пазуху и сказала: «Поела».
jamurmi:
“kunne”,—
boli.
jamu
-r
-mi
kun
-ne
bo
-li
that
-2
-OBL(ERG)
eat
-PF
say.PF
-EVID
88.804
12.022
jémim kʼázlaš ʟʼarā́ši át̄ili.
jémim kʼázlʲəʃ ʟʼaraː́ʃ(i) étːəlʲi |||
Их из-платка вниз пустила.
jemim
kʼazlaš
ʟʼarāši
at̄ili.
jemim
kʼaz
-l
-a
-š
ʟʼarā
-ši
at̄i
-li
that.PL(NOM)
shawl
-OBL
-IN
-EL
down
-ALL
NPL.let.PF
-EVID
4
92.395
12.023
“ʕalí ʕajšát,— bòli,— wás̄atʼu ársi áčas kung basá”,— bòli.
ʕalʲí ʕajʃátʰ bòlʲi | wásːətʼ(u) ʔárs(i) áʧːəs | kʰuŋg bəsá bòlʲi |||
23. «Али-Айшат, подставь подол, чтобы тебе денег насыпать».
“ʕali
ʕajšat,—
boli,—
was̄atʼu
arsi
ačas
kung
basa”,—
boli.
ʕali+
ʕajšat
bo
-li
wa
-s̄
-atʼu
arsi
ača
-s
kung
ba
-s
-a
bo
-li
Ali
Ajshat(NOM)
say.PF
-EVID
you.sg.OBL
-DAT
-4.R
silver(NOM)
4.carry.out
-INF
hem(NOM)
3
-hold
-IMP
say.PF
-EVID
2
4
3
97.333
12.024
bosóli kung, áčuli ársi.
bosólʲə kʰuŋg | áʧːulʲi ʔársi |||
24. Она подставила подол, насыпали ей денег.
bosoli
kung,
ačuli
arsi.
bo
-s
-o
-li
kung
ač
-u
-li
arsi
3
-hold
-PF
-CVB
hem(NOM)
4.carry.out
-PF
-EVID
silver(NOM)
3
4
99.725
12.025
sóli jámut̄u, daqӀáli.
sólʲ(i) jámutːu | daˤqʰˤáˤlʲi |||
25. Она взяла эти деньги и пошла.
soli
jamut̄u,
daqӀali.
s
-o
-li
jamu
-t̄
-u
da
-qӀa
-li
4.hold
-PF
-CVB
that
-4
-and
2
-come.PF
-EVID
101.974
12.026
nóʟʼak érdimuχur, bòli: “ʕalí ʕajšát,— bòli,— jámut ársi tʼo,— bòli,— ábcʼon”,— bòli.
nóʟʼ:akʰ ʔérdəmuχur bòlʲi | ʕalʲí ʕajʃátʰ,— bòlʲi | jámətʰ ʔársə tʼo bòlʲi | ʔábʦʼom bòlʲi |||
26. Когда она добралась до дома, черти ей сказали: «Али-Айшат, это ведь не деньги, а опилки».
noʟʼak
erdimuχur,
boli:
“ʕali
ʕajšat,—
boli,—
jamut
arsi
tʼo,—
boli,—
abcʼon”,—
boli.
noʟʼ
-a
-k
e‹r›di
-muχur
bo
-li
ʕali+
ʕajšat
bo
-li
jamu
-t
arsi
tʼo
bo
-li
abcʼon
bo
-li
house
-IN
-LAT
‹2›arrive.PF
-TEMP2
say.PF
-EVID
Ali
Ajshat(NOM)
say.PF
-EVID
that
-4(NOM)
silver(NOM)
no
say.PF
-EVID
sawdust(NOM)
say.PF
-EVID
4
2
4
4
108.994
12.027
ličʼ úwli qʼát̄uk, zírʁ bot̄ut čʼís̄̌i ét̄ili.
lʲiʧʼ ù(w)lʲə qʼátːukʰ | zírʁ bòtːutʰ ʧʼíʃː(i) ètːəlʲi |||
27. Тогда она высыпала их на землю и раздался звон.
ličʼ
uwli
qʼat̄uk,
zirʁ
bot̄ut
čʼis̄̌i
et̄ili.
ličʼ+
uw
-li
qʼat̄u
-k
zirʁ+
bo
-t̄u
-t
čʼis̄̌i
et̄i
-li
pour.out
4.do.PF
-EVID
down
-LAT
chink
SAY.PF
-ATR
-4
sound(NOM)
4.become.PF
-EVID
4
113.157
12.028
jā́ru árt̄ili dáq̄ʼuli nóʟʼak, dúr bòli šijtʼámmulu óqӀali.
jáːrə ʔártːəlʲ(i) dáqːʼulʲ(i) nóʟʼːakʰ | dúr bòlʲi ʃijtʼámmulʲ(u) óqʰˤːalʲi |||
28. Черти оставили ее дома и быстро ушли.
jāru
art̄ili
daq̄ʼuli
noʟʼak,
dur
boli
šijtʼammulu
oqӀali.
jā
-r
-u
a‹r›t̄i
-li
d
-aq̄ʼu
-li
noʟʼ
-a
-k
dur+
bo
-li
šijtʼam
-mul
-u
oqӀa
-li
this
-2(NOM)
-and
‹2›let.PF
-CVB
2
-abandon.PF
-CVB
house
-IN
-LAT
rush
SAY.PF
-CVB
devil
-PL(NOM)
-and
NPL.go.PF
-EVID
4
3
117.754
12.029
sárk̄ut̄ur ák̄ommis, ʕalí ʕajšátlis χóli ársi.
sárkːutːər ʔákːommis || ʕalʲí ʕajʃárlʲis χólʲ(i) ársi̥ |||
29. Утром Али-Айшат нашла деньги.
sark̄ut̄ur
ak̄ommis,
ʕali
ʕajšatlis
χoli
arsi.
sa‹r›k̄
-u
-t̄u
-r
ak̄om
-mi
-s
ʕali+
ʕajšat
-li
-s
χo
-li
arsi
‹2›look
-PF
-ATR
-2
in.the.morning
Ali
Ajshat
-OBL
-DAT
4.find.PF
-EVID
silver(NOM)
2
4